„Hej! Ciągnij ją!” – jachtowe liny miękkie cz.2

WYTRZYMAŁOŚĆ LIN - SZPLAJS VS WĘZEŁ


Węzeł ratowniczy, lub inaczej pętla bosmańska to jeden z najważniejszych węzłów na szkoleniach żeglarskich. Oprócz ratowania tonącego używany jest do cumowania, łączenia lin, wiązania rogów szotowych i fałowych żagli oraz wielu innych aplikacji. Na małych jachtach mieczowych (do 7.5m długości kadłuba) używa się lin o średnicach 8-12mm i często ich wytrzymałość jest wielokrotnie większa od przenoszonych przez nie sił. Częste zmiany halsu, rzucanie żagli, krótkie przeloty powodują, że siły te mają charakter raczej krótkotrwały. Ponadto w razie zerwania liny łatwo jest tę linę wymienić. Nic więc dziwnego, że węzły są tutaj nadal na szczycie. W przypadku jachtów morskich o masie  przekraczającej kilka ton, gdzie średnice lin i przenoszone przez nie siły są znacznie większe, okazuje się, że węzeł może nam bardziej zaszkodzić niż pomóc.


Rys. 42 Pętle wiązane na linie, od lewej: Kluczka, Ósemką na linie, Węzeł koński, Hiszpański ratowniczy, pętla bosmańska.


Jak podano na początku artykułu, liny mają za zadanie przenosić głównie naprężenia rozciągające wzdłużnie. Podczas rozciągania krzyżujące się ze sobą włókna oddziałują na siebie nawzajem, uciskają się coraz mocniej przez co wzrasta tarcie a więc i temperatura. Wraz z nią włókna stają się bardziej podatne na wydłużenia. Przy rozciąganiu materiał zmniejsza swoją średnicę aż wreszcie pęka. Gdy jednak lina jest w pewnym miejscu mocno zgięta, jak to się dzieje w przypadku węzła, podczas rozciągania węzeł ten zaciska się powodując miejscowe ścinanie liny. Innymi słowy  wprowadza naprężenia poprzeczne, do których przenoszenia lina nie została stworzona.


W zależności od konstrukcji liny oraz rodzaju węzła, może on ją osłabić nawet o 50-70%! Jeśli lina pęknie pod obciążeniem to najpewniej w miejscu wiązania, o ile nie jest gdzieś wcześniej przetarta. Oznacza to, że przykładowo kupując linę o wytrzymałości 6 ton na fał grota do jachtu morskiego, po zawiązaniu pętli ta sama lina będzie miała wytrzymałość między 3 a 1.8 tony, co odpowiada obciążeniom na średnim jachcie śródlądowym. Żeby utrzymać pożądaną wytrzymałość na poziome 5-6 ton można kupić linę o dwa razy większej wytrzymałości, większej średnicy, lub zapleść szplajs.

 
Rys. 43 Szplajs Core-to-Core


Ogólnie Szplajs to sposób łączenia dwóch lin poprzez przeplatanie ze sobą pokrętek (w przypadku lin skręcanych) lub wplatanie rdzenia z powrotem w oplot, rdzenia w rdzeń itp. (w przypadku lin plecionych). Zaszplajsowane ucho to rodzaj permanentnej pętli na linie o minimalnej ilości zagięć mogących być inicjatorami pęknięcia. W zależności od konstrukcji liny oraz jej aplikacji stosuje się różnego rodzaju szplajsy. Dobrze wykonany szplajs również osłabi linę w miejscu plecenia ale o zaledwie 10-20% w zależności od jakości wykonania.  To oznacza, że nasza przykładowa lina o fabrycznej wytrzymałości 6 ton po zaszplajsowaniu wytrzyma między 4.8 a 5.4 tony!

 
Rys. 44 Szplajs bez oplotu ze snapszeklą


Niedowiarkom polecam obejrzeć test wytrzymałości różnych szplajsów i węzłów (link poniżej). Co prawda film jest w języku angielskim ale liczby mówią same za siebie. Badana jest tutaj pojedynczo pleciona lina o średnicy 6mm i fabrycznej wytrzymałości 3600 kg. Poprawnie wykonany szplajs wytrzymał aż 3490kg (96.9% wytrzymałości fabrycznej), a lina zerwała się w miejscu styku liny z karabińczykiem gdzie wystąpiły największe siły ścinające. W minucie 9:30 badana jest pętla bosmańska (standard bowline knot). Lina zerwała się w miejscu węzła pod obciążeniem zaledwie 1040kg – 30% wytrzymałości fabrycznej :O


Test wytrzymałości szplajsów i węzłów: https://www.youtube.com/watch?v=Et-xNfcdQUk


Temat szplajsów jest tak szeroki, że wymaga oddzielnego artykułu, albo raczej książki. Ile splotów i średnic lin tyle możliwości szplajsowania. Wykonanie dobrego szplajsu wymaga wiedzy, praktyki, umiejętności, precyzji, odpowiednich narzędzi oraz cierpliwości, dlatego dobrze jest zlecić tę usługę profesjonalnemu takielarzowi. Zamawiając komplet lin w Sail Service istnieje możliwość zamówienia już zaszplajsowanych lin.

 
Rys. 45 Szplajs z miękką szeklą


CENA LIN MIĘKKICH


Na cenę lin wpływają następujące czynniki:

  • rodzaj splotu, konstrukcja liny,
  • użyty materiał,
  • obróbka wstępna i końcowa
  • średnica liny.

Można się domyślić, że najdroższe materiały konstrukcyjne liny to te najbardziej wytrzymałe. Wynika to ze złożonej metody otrzymywania tych włókien oraz trudności w ich obróbce. Liny plecione z tych tworzyw przechodzą bardzo długą drogę produkcyjną począwszy od wielokrotnego skręcania ze sobą pojedynczych włókien, pokrywanie ich impregnatem, splatanie w rdzeń, oplatanie odpowiednio dobranym konstrukcyjnie i materiałowo oplotem oraz wstępne rozciąganie i szplajsowanie. Średnica jest decydującym czynnikiem, gdyż bezpośrednio wpływa na ilość użytego materiału oraz konieczność stosowania bardziej złożonych splotów wraz z jej wzrostem.

 
Rys. 46 Cena lin


DOBÓR LIN MIĘKKICH


Przy doborze lin miękkich należy brać pod uwagę:

  • przeznaczenie liny,
  • wielkości bloków, kabestanów, stoperów i innego osprzętu pośredniego,
  • przeznaczenie jachtu,
  • wielkość jachtu i żagli,
  • budżet.

Wielu producentów lin miękkich opisuje swoje produkty pod kątem zastosowania pod daną aplikację. Przykładem takiego zestawienia zaproponowanego przez firmę Corderie Lancelin jest poniższy rysunek. Ich liny są również podzielone na kategorie „cruising” (turystyczne) i „racing” (regatowe) co dużo mówi o osiągach i rzędach wielkości cen lin z danej grupy.

 
Rys. 47 Dobór lin Lancelin pod zastosowanie


JAK DBAĆ O LINY??


Mam nadzieję, że po przeczytaniu tego artykułu nabrałaś/eś większego szacunku do lin bez których nikt z nas nie mógłby nigdy żeglować. Na zakończenie chciałbym dać Ci kilka przepisów na to, żeby Twoje liny pływały z Tobą latami.

  1. Szanuj linę – pierwsza rzecz jaką mnie nauczono na moim szkoleniu żeglarskim: „Lina musi być zbuchtowana”. Po użyciu liny zawsze należy buchtować – nie „zwinąć” na łokciu. Sposobów buchtowania jest wiele ale główną zasadą jest to, żeby lina była ułożona, niesplątana, odłożona w przeznaczone do tego miejsce oraz gotowa do ponownego użycia.
  2. Przechowuj linę w odpowiednim miejscu – jak wspomniano wcześniej w zależności od użytego materiału lina będzie bardziej lub mniej odporna na warunki atmosferyczne i chemikalia. Pewnym jednak jest, że nie należy wrzucać lin do bakisty pełnej wody, czy zostawiać mokrej liny w nagrzanym forpiku.
  3. Rozwiązuj węzły – po użyciu liny rozwiązuj z niej pętle i węzły. Długotrwale zawiązane węzły mogą stale wpłynąć na strukturę włókien miejscowo je osłabiając.
  4. Zabezpieczaj przed przetarciem – drugim po węzłach powodem pęknięć lin są przetarcia. Często są one spowodowane nieumiejętnym prowadzeniem liny na jachcie np. w kolizji z wantą lub jakimś elementem nadbudówki. Dobrze jest w takim miejscu zastosować bloki czy przelotki zmniejszające tarcie, lub zmienić bieg liny.
  5. Dbaj o czystość – zdarza się, że liny się brudzą. Najczęściej nieczystości dostają się na pokład poprzez podeszwy butów więc mamy tu na myśli błoto i piach. Gdy ziarenka piasku dostaną się pomiędzy włóka, pod obciążeniem mogą wprowadzić naprężenia poprzeczna. Dlatego dobrze jest opłukać linę z widocznych zabrudzeń i w miarę możliwości od czasu do czasu linę wyprać (ręcznie w delikatnych detergentach – w zależności od użytego materiału).
  6. Używaj odpowiednich lin – w tym pomoże Ci powyższy artykuł. Dobieraj linę pod jej zadanie.
  7. Odpowiednio zakańczaj liny – szplajsy, opaski, kausze, szekle…

 
Rys. 48 Opaska szyta

do góry
Sklep jest w trybie podglądu
Pokaż pełną wersję strony
Sklep internetowy od home.pl